Oznaczenia spoin na rysunkach

W rysunkach technicznych połączenia spawane można przedstawić w sposób uproszczony , zgodny z ogólnymi zasadami, lub w sposób umowny jak pokazano w Polskiej Normie PN-EN 22553:1997.

 

Przedstawienie umowne opisu złacza spawanego na rysunku technicznym powinno zawierać znak elementarny, który może być uzupełniony znakiem dodatkowym, wymiarami i oznaczeniami uzupełniającymi. Dla maksymalnego uproszczenia rysunków technicznych (jako uzupełnienie znakiem dodatkowym) powinno się powoływać na instrukcję, a dokładnie na numer rysunku, w którym są informacje dotyczące warunków wykonania i odbioru złącza lub instrukcje spawania WPS. Jest to preferowany sposób oznaczania w przeciwieństiwe do podawania szeregu informacji dotyczących wykonania złącza spawanego.

 

Różne rodzaje połączeń są scharakteryzowane przez znak podobny do kształtu spoiny, który ma być wykonany.

 

Tabela 1.  Znaki elementarne

Lp. Nazwa spoiny Kształt spoiny Znak umowny
1 2 3 4
1 Spoina brzeżna z krawędziami podwiniętymi, przetopionymi całkowicie
2 Spoina brzeżna z krawędziami podwiniętymi, przetopionymi częsciowo
3 Spoina grzbietowa
4 Spoiny doczołowe Spoina typu I
5 Spoina typu V
6 Spoina typu 1/2 V
7 Spoina typu Y
8 Spoina typu 1/2 Y
9 Spoina typu U
10 Spoina typu 1/2 U
11 Spoina typu V o stromych brzegach
12 Spoina typu 1/2 V o stromych brzegach
13 Spoina pachwinowa
14 Spoina otworowa okrągła
15 Spoina otworowa podłużna
16 Spoina bezotworowa punktowa
17 Spoina bezotworowa liniowa
18 Powierzchnia napawana
19 Rodzaje złączy Złącze doczołowe
20 Złącze doczołowe ukośne
21 Złącze zawijane

 

W pełnym oznaczeniu złącza spawanego można wyróżnić:

  • Półkę lini odniesienia
  • Strzałkę lini odniesienia zakończoną grotem
  • Linie identyfikacyjną
  • Umowny znak spoiny oznaczony cyfrą 1
  • Charakterystyczne wymiary przekroju poprzecznego oznaczone cyfrą 2
  • Chrakterystyczne wymiary przekroju wzdłużnego oznaczone cyfrą 3
  • Znaki dodatkowe, występujące na pozycjach oznaczonych cyframi 4, 5 oraz 6
  • Wymiary brzegowe przygotowanych do spawania (tj. rowków, otworów, itp.), które oznaczono cyfrą 7,
  • Inne dane: numer pozycji spoiny, oznaczenie numeryczne metody spawania (np.135,111), dane jakościowe, oznaczenie normy dotyczącej przygotowania brzegów do spawania, oznaczenia instrukcji spawania WPS, instrukcje kolejności spawania, które oznaczono cyfrą 8.

 

Oznaczenie połączenia spawanego.
Rys. 1    Oznaczenie połączenia spawanego.

 

 

Tabela 2.  Przykładowe sposoby wymiarowania połączeń spawanych

Lp. Rodzaj spoiny lub szwu spawanego Wymiary Miejsce wpisywania wymiarów w oznaczeniu Objaśnienie
1 2 3 4 5
1 Spoina brzeżna z krawędziami podwiniętymi przetopionymi całkowicie Grubość nominalna spoiny s jest równa grubości brzegów złącza lub grubości cieńszego brzegu złącza
2 Spoiny czołowe Grubość nominalna spoiny s jest równa grubości brzegów złącza lub grubości cieńszego brzegu złącza. Długość nominalna spoiny l jest równa długości złącza spawanego.
3 Spoina brzezna z krawędziami przetopionymi częsciowo lub spoina grzbietowa Grubość nominalna spoiny s jest równa odległości od zewnętrznej powierzchni spoiny do granicy wtopienia. Natomiast długość spoiny l jest równa długości złącza spawanego.
4 Spoina typu I niepełna Grubość nominalna spoiny s jest równa odległości od powierzchni brzegów złącza spawanego do granicy wtopienia. Natomiast długość nominalna spoiny l jest równa długości złącza spawanego.
5 Spoina pachwinowa o licu płaskim, wypukłym lub wklęsłym Wymiar poprzeczny spoiny pachwinowej poprzedzony literą a jest wysokością a względem przeciwprostokątnej trójkąta prostokątnego równoramiennego, który wpisuje się w przekrój spoiny. W zasadzie jest to grubość spoiny pachwinowej według oznaczeń w starej PN. Natomiast długość nominalna spoiny l jest równa długości złącza spawanego.
6 Wymiar poprzeczny spoiny pachwinowej poprzedzony literą z jest przyprostokątną z trójkąta równoramiennego wpisanego w przekrój spoiny. Długość nominalna spoiny l jest równa długości złącza spawanego.
7 Szew spawany pachwinowy - spoina pachwinowa przerywana Oznaczenie wielkości a oraz z punktami 5 i 6 zamieszczonymi powyżej. Pozostałe oznaczenia zgodnie z PN:
n - liczba odcinków spoin szwu dla każdej strony,
l - długośc odcinków spoin
e - odległość między odcinkami spoin,
z - znak przestawności odcinków spoin,
d - średnica otworu lub spoiny w płaszczyźnie styku brzegów łączonych elementów,
t - podziałka szwu spawanego.
8 Szew spawany pachwinowy przestawny - spoina pachwinowa przerywana symetryczna
9 Szew spawany pachwinowy przestawny - spoina pachwinowa przerywana przestawna
10 Szew spawany otworowy z otworami okrągłymi Oznaczenia zgodne z PN:
d - średnica otworu lub spoiny w płaszczyźnie styku brzegów łączonych elementów,
c - szerokość otworu lub spoiny w płaszczyźnie styku brzegów łączonych elementów,
n - liczba spoin lub odcinków spoin,
t - podziałka szwu spawanego,
e - odległość między odcinkami spoin.
11 Szew spawany otworowy z otworami podłużnymi
12 Szew spawany bezotworowy punktowy
13 Szew spawany bezotworowy liniowy  

 

Często w oznaczeniu i wymiarowaniu spoin na rysunkach technicznych stosuje się umowny sposób oznaczania i opisywania złączy spawanych.

 

Należy pamiętać o zasadach oznaczania spoin z linią identyfikacyjną (linia przerywana) i umownymi znakami spoin.

 

Tabela 3. Zasady położenia znaku względem linii odniesienia.

Lp. Opis Przedstawienie graficzne
1 Jeżeli spoinę oznacza się po stronie lica, to znak umowny spoiny pisze się na linii odniesienia i stawia się go w położeniu normalnym. przedstawienie graficzne spoiny
2 Jeżeli spoinę oznacza się po stronie lica to znak umowny spoiny pisze się na linii odniesienia i stawia się go w położeniu odwróconym. przedstawienie graficzne spoiny
3 Jeżeli spoinę oznacza się po stronie grani, to znak umowny spoiny pisze się na linii identyfikacyjnej i stawia się go w położeniu normalnym. przedstawienie graficzne spoiny
4 Jeżeli spoinę oznacza się po stronie grani, to znak umowny spoiny pisze się na linii identyfikacyjnej i stawia się go w położeniu odwróconym. przedstawienie graficzne spoiny

 

Zasady położenia linii

 

Tabela 4.     Przykładowe oznaczenia spoin na rysunkach wykonawczych wg PN.

Lp. Znak umowny spoiny Uproszczone przedstawienie połączenia spawanego Uproszczone przedstawienie połączenia spawanego
rzut aksonometryczny europejska metoda rzutowania E w widoku w przekroju poprzecznym
1 2 3 4 5 6
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.

 

 

Na rysunkach technicznych można zobaczyć dwa rodzaje wymiarowania spoin pachwinowych. Należą do nich opis spoiny za pomocą litery 'a' i litery 'z'.

 

Oznaczenie połączenia spawanego


Dla oznaczeń grubości spoiny pachwinowej z głębokim wtopieniem używa się litery 's', można ją zapisać np. 

 

Metody wymiarowania spoin pachwinowych
Rys. 2    Metody wymiarowania spoin pachwinowych

 

 

Wizualizacja wzoru do obliczeń wymiaru
Rys. 3    Wizualizacja wzoru do obliczeń wymiaru 'a' i 'z' (z = a√2, a = z / √2)

 

Przykład obliczenia:


Dane: spoina pachwinowa z=20[mm], obliczamy wymiar spoiny pachwinowej 'a'

 

 

Czyli za 'z' podstawiamy:

a = 20 / √2 = 20 / 1,41 = 14,18[mm] = 15[mm]

spoina pachwinowa 'a' = 15[mm].


Przykład zapisu spoiny wykonanej na montażu.

 

Wyjaśnienie znaczenia opisu spoiny
Rys. 4    Wyjaśnienie znaczenia opisu spoiny:

 

Szew spawany, przerywany [10 x 45(65)], w którym należy wykonać 10 odcinków spoiny pachwinowej(), o grubości a = 5 mm i długości jednego odcinka l = 45 mm, w odległości e = 65 mm pomiędzy nimi. Spoina ma być wykonana na całym obwodzie złącza spawanego(), w czasie montażu konstrukcji(). Szew należy wykonać metodą łukową z użyciem elektrody otulonej (lll), a w dokumentacji rysunkowej jest on zapisany pod pozycją siódmą(7).

 

Przykładowe sposoby wymiarowania złącz spawanych na rysunkach technicznych.


Tabela 5. Przykłady wymiarowania złącz spawanych

Lp. Nazwa znaku Znak Znaczenie znaku Miejsce zapisu Przykładowe zastosowanie
1. Kreska Płaskie lico spoiny Przy umownym znaku spoiny
2. Łuk wklęsły Wklęsłe lico spoiny
3. Łuk wypukły Wypukłe lico spoiny
4. Okrąg z kreską Usunięcie nadlewu spoiny równo z powierzchnią brzegów Przy znaku umownym lub przy znalu lica
5. Kotwica Usunięcie podtopień i karbów z łagodnym przejściem do metalu rodzimego Przy znaku umownym lub przy znalu lica
6. Chorągiewka Wykonanie spoiny w montazu lub miejscu planowanej eksploatacji konstrukcji Na załamaniu linii odniesienia
7. Okrąg Ciągłość spoiny na całym obwodzie
8. Odcinek koła Pełny przetop spoiny w obszarze rowka Po stronie przeciwnej znaku umownego tj. pole oznaczone cyfrą 6
9. Prostokąt Spawanie na podkładce spawalniczej usuwanej po wykonaniu spoiny - prostokąt zawiera litery 'MR'. Spawanie na stałej podkładce spawalniczej - prostokąt zawiera literę 'M'

 

Literatura:

[1] – Polska Norma PN-EN 22553 Rysunek techniczny. Połączenia spawane, zgrzewane ii lutowane. Umowne przedstawienie na rysunkach.

[2] – Poradnik Inżyniera – Spawalnictwo Tom 1- WNT Warszawa 2003

[3] – Rysunek techniczny maszynowy  - Tadeusz Dobrzański

[4] - http://inzynier-jakosci.blogspot.com/2012/07/sposob-oznaczania-spoin-na-rysunkach.html

[5] –Tablice do projektowania konstrukcji metalowych – Władysław Bogucki, Mikołaj Żyburtowicz-Warszawa 2006.